Taliska xuuthiyiinta dalka Yemen ayaa u sheegey maamulka Soomaaliland in ay la kulmi doonaan cawaaqib aad u foolxun haddii safiirka yahuudu soo magacawday uu cagaha soo dhigo dhulka maamulkaasi uu ka arimiyo sida shabakadda wararka ee Aljazeera qortey Hanjabaadan ayaa timid ka dib markii taliska yahuuda ee Tel aviv uu safiir aan deegaan ahyn uu u soo magacaabay Hargeysa kadib aqoonsigii sharci darada ahaa ee xukuumadda Natanyahu ay ku aqoonsatey maamulka gooni- ugoosadka ah ee woqooyi-galbeed Soomaaliya.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Israa’iil ayaa ku dhawaaqday magacaabista safiirkeedii ugu horreeyay ee Somaliland Arbacadii, wax ka yar afar bilood ka dib markii Israa’iil ay noqotay dowladii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada maamulka woqooyi-gableed ee somalia geeska Afrika ee iskeed ugu dhawaaqday inay tahay waddan madax-bannaan.
Michael Lotem, oo hadda ah safiir dhaqaale oo aan degenayn oo u fadhiya Afrika, ayaa hadda u wareegaya shaqada safiir aan degenayn oo u jooga Somaliland, taas raadinaysa taageero caalami ah si ay uga go’do jamhuuriyadaa Soomaaliya ee Geeska Afrika. Horey wuxuu u soo noqday safiirka Israa’iil ee Kenya, Uganda, Tanzania, Malawi, iyo Seychelles, jagadaas oo uu soo gabagabeeyay bishii Agoosto.
Somaliland, oo madaxbannaanideeda sheeganaysay tobanaan sano oo ka tirsan jamuuhiyadda Soomaaliya ee Bariga Afrika laakiin aan weli la aqoonsan, waxay ku taallaa xeebta koonfureed ee Gacanka Cadmeed waxayna xuduud la leedahay Jabuuti waqooyi-galbeed, Itoobiya koonfur iyo galbeed, iyo Soomaaliya koonfur iyo bari. Waxay isku dayday inay ka go’do Soomaaliya tan iyo 1991kii. Hasse ahaatee cid aqoonsatey majirto marka laga reebo xukuumadda natanyahu oo hadda ku soo booday aqoonsi sharcidaro ah isagoo taa bedelkeeda rejeynaya in la siiyo saldhig militari ee ku yaala biyaha badda cas ee u dhaw marsadda Berber ee woqooyi galbeed Soomaaliya.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Soomaaliya iyo 17 dal oo muslim ah ayaa sidoo kale soo saartay bayaan ay ku cambaaraynayso magacaabista Lotem, iyadoo ku tilmaantay tallaabada “xadgudub toos ah” oo ka dhan ah madaxbannaanida qaranka waxayna sheegtay inay “si cad u diidayso” ku dhawaaqista.
“Ficillada noocan oo kale ah waxay halis gelinayaan xasilloonida horumarka gobolka iyo dhiirigelinta sheekooyinka kala qaybinaya,” ayay tiri wasaaradda Soomaaliya Arbacadii.
Ka dib kulanka, mas’uuliyiinta Somaliland waxay sheegeen in “xakamaynta u dhow marin biyoodka Bab el-Mandeb iyo Badda Cas ay si weyn u beddeli doonto habka Mareykanka uu ula macaamilo Xuutiyiinta iyo Iiraan,” sida laga soo xigtay Channel 12 ee Israa’iil.
Bishii hore, Iiraan waxay ku hanjabtay inay la wareegi doonto marin biyoodka Bab el-Mandeb – oo ah marin biyood muhiim ah oo isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadan – iyadoo adeegsanaysa Xuutiyiinta, wakiilkeeda Yemen iyo koox argagixiso oo caalami ah. Waddada biyaha – oo ah waddo tamar oo ilaa 14 boqolkiiba mara maraakiibta adduunka, oo ay ku jiraan 30 boqolkiiba maraakiibta konteenarrada – ayaa sidoo kale u shaqeysa sidii isku xir istaraatiiji ah oo u dhexeeya Badweynta Hindiya iyo Badda Mediterranean-ka iyada oo loo marayo Badda Cas iyo Kanaalka Suez.
Haddaba damaca, yahuuda, Mareykanka iyo xabashida oo isbarkan ayaa waxaa uu qalqal weyn ku haya mandiqadda barigga dhexe iyo geeska afrika, waxaase muuqata in Jammuuriyadda soomaaliya ay marba marka ka dambeysa ay heleyso taageelo diplomaasiyees mid military oo ay u fidinayaa dowlado muq iyo awood ku leh gobolka iyo caalamka sida, Turkiga, Masar, Pakistan, iran , Saudiga , Yemen, Sudan, China, Russia etc
Qore: Omar Ahmed